«Ukrainada böyle olmağan edi»

Larisa Voloşina, jurnalist, UA: Krim yayın alıp barıcısı

İşgal etilgen Qırım sakinlerinden sıq-sıq: «Ukrainada böyle olmağan edi» degen sözlerni eşitmek sırası kele. «Nasıl olmağan edi?», adeti üzre bergen sualime «İgrenç, boz, ümüdsiz», degen cevapnı alam. Sıradan bir adamnıñ tasavurında aqlarnıñ bozuluvı aktivistlerge ait bir şeydir, amma bu yañlış fikir. İşğal etilgen Qırımda yüz bergen qanun bozuvlarnıñ ekseriyeti siyasetten tış insanlarğa, em de ziyadece rusiyeperestlerge, toquna. İşğalci devlet Qırımdaki «özüniñkisine» mevkureleri zıt olğanlardan az ğaddar degil. Belki Ukraina devletçiliginiñ tecribesi, Ukrainada yaşav vaqtında asıl olğan vatandaşlıq degerligi — imperiyanı añlavda özüne has bir markadır?

2014 senesiniñ baarinde «referendum"ğa quvanğan qırımlılar arasında asılında bugünki Rusiyeniñ ne olğanını tasavur etkenler azdır. Bir qaç aydan soñ közleri açıldı. «Men Qırımnıñ Rusiyege qoşulması içün rey berdim, amma büyük bir hata yaptım. Şimdi Qırımda olğanlarnı söznen tasvir etmek zor. Bunı körmek kerek», — dey Yaltalı iş adamı Andriy Sokolov. İşğalniñ deyerlik birinci aylarında onıñ eki ötel kompleksi çekip alındı. Soñra mülkni çekip aluv ceryanı ep devam etti.

İdare sanatoriylerniñ sabıq işçileri ve hususan Sergey Aksönovnıñ şahsiy qoruyıcıları, Rusiyege sadıqlıqqa ant-yemin etken etken askerlerni öz evlerinden quvdılar. Qanunlarnıñ deñişmesi, vesiqalarnı ğayrıdan resmiyleştirüv mecburiyeti, sert cinaiy ceza — bütün bular işğal altında qalğan millionlarnen ukrain vatandaşlarnıñ aqlarını boza.

Yuqarıdan kelgen buyruqqa binaen Gurzufta şeerniñ eñ balaban «Gurov taşları» plâjına kiriş qapıtıldı. Şeer cemaatı işğal altındaki yarımadanıñ sanki yolbaşçısı Sergey Aksönov ve Rusiye prezidenti Vladimir Putinge muracaat etti. Epsi nafile. Plâj «Artek» balalar lagerine berildi, yerli sakinlerge ise bu yerde raatlanmaq yasaq etildi. Şunı qayd etmeli ki, yerli cemaat on yıllar devamında şu plâjnıñ qurulmasına qarşı çıqtı. Ve er sefer ükümet Gurzuf sakinlerinen añlaştı. İşğalden soñ saylavlar keçmişten bir hatıra oldı. Bugünde-bugün Qırımnıñ yerli sakinleriniñ ayatınen bağlı qararlar olarğa ait olmağanlar tarafından alına. Aqyarda da aynı vaziyet közetile. 2015 yılınıñ mart ayında o vaqıttaki işğalci gubernator Sergey Menâylo Aqyardaki bütün mesken binalarnıñ meydanınen teñ olğan topraq ve mülkni Rusiye Federatsiyası Mudafaa nazirliginiñ imayesine keçirüv aqqında gizli bir emirni imzaladı. Bu, bir qaç biñ hususiy mülkniñ musadere etilmesini başlattı.

Cenübiy yalıdaki Oliva köyüniñ sakinleri hatırlaylar: «Olivada toqtalğan musafirlerden eñ demokratik soyu Viktor Yuşçenko edi. Tatil vaqtında hızmetçilerniñ hızmetinden vazgeçti, er kesnen qonuştı. Onıñ qadını ise tatilniñ soñunda ziyafet sofrası donatıp, işçilerniñ er birine küçük bahşışlar ediye etti. Yerli sakinler devlet daçasında Yuşçenko ile beraber yürip, plâjğa bile bara ediler» — ikâye ete Sergiy Kabak. Şimdi o, da köydeşleri kibi er şeyden mahrum oldı. 2016 senesinden soñ ukrain devlet obyektleri Vladimir Putin ve Dmitriy Medvedevniñ rezidentsiyası olaraq resmiyleştirilgen soñ yerli sakinlerge deñizge yolnı qapatmaqnen sıñırlanmadılar. Olarğa öz şahsiy evlerini satmaq, bağışlamaq ve ğayrıdan resmiyleştirmekni qatiyen yasaqladılar. Böyleliknen sakinlerni mülkünden mahrum ettiler. Oliva sakinleri nasıldır bir müddet öz evlerinde daa yaşarlar, amma olarnıñ vefatından ya da çıqarılğan soñ, olarnıñ mülkü işğalci elitanıñ eline keçecek.

İşğalcilerniñ Qırım sakinlerine munasebeti aqqında apshanelerde üküm sürgen deşet daa yahşı delâlet bere. 2018 senesi Keriçteki № 2 koloniyanıñ mahbüsleri muntazam sürette köteklengenleri aqqında haber darqaldı. Ukrain uquqqoruyıcılarnıñ bildirgenine köre mahbüslerni Rusiyeniñ cezanı yerine ketirüv federal hızmetiniñ Omsktan kelgen hadimleri köteklegenler.

Böyle şekilde olar qırımlı mahsus küçlerge elemannı darqatmağa ögreterek, «oquv qullanması» sıfatında aqsız insanlarnı qullandılar. Mahbüslerniñ çoqtan-çoq şikâyetleri neticesinde rusiyeli saqçılar ketken soñ bile aqsımlavlar toqtatılmadı. 2019 senesi Rusiyeniñ futbol cıyma taqımınıñ mağlübiyetinden soñ keriçli mahbüslerniñ deşetli köteklenilgenini tasvir etken video içtimaiy ağlarda peyda oldı.

İşğal qırımlı sakinlerni «ğaliplerniñ» özüni tasdiq etken bir obyektke çevirdi. «Qırım baari"niñ esas dersi accılar, ğayıp ve aqaretler aqibetinde onıñ evelki taraflardarınıñ añlaması oldı. «Ukrainada böyle şey olmağan edi» — bu, birinci nevbette, qırımlı sakinlerniñ özlerini insan, dep sezdigi ülkege asretligidir.