Qırımda yaşa!

Nariman Celâl, jurnalіst, qırımtatar milliy areketiniñ faali

İçtimaiy ağlarda Qırım mevzusındaki yazılarnıñ altında 2014 senesi qırımlılar güya «qarar» alğanları hususında böyle izaatlar da sıq rastkele: rus işğali ve onıñ aqibetlerini qabul etmegenler yarımadanı terk etti, qalğanlar ise — işbirlikçi yahut da qorqaqlar. Bu öyle degil. Atta 2014 senesi bile yarımada ealisi çoqluğınıñ rusiyeperest is-duyğuları nazarğa alınğanı alda Kreml rus pulemötları ve rus teşviqatçılarınıñ kameraları altında «irade serbestligi"ni qaba şekilde kerçekleştirdi.

Qırımnıñ yüz biñlernen sakinleri yarımada işğaline qarşı çıqtı, Qırım «referendumını» boykot etti, bugün ise öz itiqadlarını saqlap qalmaqtalar. Şulardan tek bazıları artıq cezanıñ ne olğanını bilip, takiplerden saqındılar ve yarımadanı terk ettiler, çoqluq ise Qırımda yaşamağa devam ete.

«Qırımda yaşa!» — qırımtatarlar arasında eñ meşur şiardır. Em o yaşayış şaraitlerini deñiştirmek qorqusından ya da maddiy imkânlarnıñ yoqluğından kelip çıqmadı. Bu añlı bir pozitsiya: er angi şaraitke baqmadan Vatanda yaşamaq.

1944 senesi sabiylerden ta qartlarğace qırımtatarlarnıñ episini Qırımdan sürgün ettiler. Biz halqımıznıñ yarısını ğayıp ettik, tuvğan yurtqa qaytuv ve yerleşüvniñ meşaqatlarını çektik, qırımtatarlarnıñ çoqluğı er angi qıyınlıqlarğa baqmadan öz toprağında yaşamağa tırışa. Bu istek-maqsadnı bizge Qırımnı cennet, muqaddes topraq, dep bilgen üyken nesillerniñ hatırası aşlağandır.

Sürgünlik yerlerinde bulunaraq tamır halqnıñ vekilleri on yıllarnen Vatanğa qaytmaq aqqından mahrum ediler. Qırımnı turistler sıfatında ziyaret etmek çastına nail olğan bizim insanlarımız sürgünlik yerlerine qaytqanlarında eñ qıymetli şey — bir avuç topraq, Qırım meyvaları ve Vatannıñ güzelligini tarif etken teessuratlarnı ketirdiler.

Şunıñ içün de qırımtatarlar içün yarımadanıñ yañıdan işğal etilmesi ayrıca bir mana taşıy. Bu faqat devlet toprağınıñ bir qısmını ğayıp etmek degil, bu olarnıñ ana toprağına etilgen qasttır. Rusiye devleti 1783 senesi Qırımnı işğal etti, Qırım hanlığını yoq etti, qırımtatar halqınıñ başına facialar yağdırıp başladı. Şu cümleden, yarımadanıñ demografik vaziyetiniñ keskin deñişmesine ketirgen qırımtatarlarnıñ büyük qısmınıñ icretine sebepçi oldı.

Zemaneviy Rusiyede qırımtatarlarnıñ ekinci dünya cenki vaqtındaki «hiyanetligi» ve sürgünlikniñ «adaletli» olğanı aqqında ta sovet teşviqatçıları başlağan ve alâ daa qullanılğan uydurmalar yaşamaqta. Şu sebepten 2014 yılda Rusiyeniñ Qırımdaki areketlerine qırımtatarlar qarşılıq kösterdiler, keçmişteki vaqialarnıñ tekrarlanması içün yarımadanı terk etmekni red etmekteler. Bunıñ öz fiyatı bar. İnsanlar işğalge uymağa, rus kerçeklerine qarışmaq ve tadbiq etilgnen qanun-qaidelerge köre yaşamaq zorundalar.

Vaqıt keçtikçe bir çoq insan Ukraina mustaqilligi devrinde alıştığı degerliklerni Rusiye ükümeti deñiştirmek maqsadında yaratqan içtimaiy areketlerine sakin davranmağa başladı. Amma serbestlikniñ sıñırlanması, zulum ve qorquzuv ve aktiv teşviqatlarğa baqmadan muqavimet ruhu Qırımda alâ daa yaşamaqta.

Ukrainağa sadıq bütün vatandaşlarnıñ yarımadanı terk etkeninden Ukraina qazanacağına inanmaq aqılsızlıqtır. Çünki Qırımda tamamile sadıq bir ealige saip olğan Kreml teşviqatçıları «Qırım halqınıñ» Rusiyede yaşamaq içün şübesiz bir arzu hayaletini qolaylıqnen yaratabilirler.

Bu olarnıñ qolundan kelmegeni ya da pek zor kelgenini köremiz.

Qırımda atta çoq olmağan Ukraina vatandaşlarınıñ faaliyeti qorquzuvlarğa baqmadan fikirlerini ifade etmek, aqlarını qorçalamaq istegi ve qabiliyeti, repressiyalarğa baqmadan Qırımnı halqara siyasetniñ diqqat merkezinde tutmağa imkân bermekte.

Qırımtatarlar içün bu aynı zamanda kendi tarihiy hatırasına nisbeten zorluqqa qarşı uzun vaqıttan berli devam etken bir küreş ve milliy menlikni saqlap qaluv, topraq içün küreştir. Ve bu insanlarnıñ çoqusı kendilerini ve hayatlarını Qırımnıñ tışında tasavur etip olamay.

Bir çoq içtimaiy faal qırımtatarlar şahsiy havfsızlığını teminlemek niyetinde telükeni azaltmaq içün siyasiy inançlarını gizlep, itirazlarını yatıştıralar. Olar milliy areketniñ siyasiy merkezini Aqmescitten Kiyevge köçürilmesini qabul eterek faaliyetlerini iqtisadiy ve medeniy saalarğa avuştırdılar.

Lâkin böyle bir mecburiy areket işğalni qabul etmek manasına kelmey. Qırımda yaşa! Qaytacaq yerimiz olsun diye biz evde qalamız!