Qırım cebesindeki uquqiy cenk
MUS ofisinin prokurorı işğal etilgen Qırımdaki durumını Ukrayna ve Rusiye arasındaki halqara silalı ihtilaf olaraq belgiledi (Фото: https://www.icc-cpi.int/)
İşğalniñ birinci künlerinden başlap ukrain aq qorçalayıcıları ve devlet adliyecileri tarafından alıp barılğan uquqiy cenk Rusiye Federatsiyasına hırsızlanğan yarımadanıñ qanunlaştırılmasına iç bir türlü imkân bermey
Darya Svırıdova, Ukraina Prezidentiniñ Qırım MC-deki Daimiy Temsilcisiniñ birinci muavini
2020 senesiniñ ilk qış ayında Halqara Ceza mahkemesi Prokurorı Ofisi Qırım ile Ukraina şarqındaki arbiy cinayetler ve insaniyetlikke qarşı cinayetler boyunca beyanatlarğa dair ilk taqiqatını bitirdi. Bundan bir qaç yıl evelsi HCM Prokurorı Ofisi işğal etilgen Qırımdaki vaziyetni Ukraina ile Rusiye arasındaki halqara silâlı dava olaraq vasıflandırğan edi.
Ukrainanıñ Qırım boyunca RF-na qarşı devletlerara şikâyeti İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesinde (İAAM) baqılğan arada ükümetimiz Qırımdaki sözde «referendum» bütünley Rusiye arbiyleriniñ nezareti altında olıp keçkenini isbatladı. Rusiye propagandası «Qırımnıñ RF terkibine göñülli olaraq kirgeni» aqqında yalanlar uydurğanı bese-belli oldı.
Halqara uquq, liliputlarğa Guliverni areketsiz alğa ketirmege yardım etken yipçikler dayın, büyük olmağan memleketlerge küçlü qomşularınıñ tecavüzine qarşılıq köstermege imkân bermektedir. Şunı da qayd etmek kerek ki, ukrainalılar bu aletni çar-çabuk işletmege ögrendiler. 2014 senesi saban ayınıñ 13-de Ukraina İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesine RF-na qarşı birinci devletlerara davasınen muracaat etti, al-azırda ise Ukraina Ükümeti tarafından tek İAAM-de 8 devletlerara dava açıldı, daa bir sıra davalar BM Halqara mahkemesinde ve arbitraj mahkemelerinde baqılmaqtadır.
Faallerniñ ğayıp oluvı, qanunsız şekilde keçirilgen tintüvler ve apis etüvler, adaletsiz mahkeme ceryanları, Rusiye vatandaşlığını zorbalıqnen qabul ettirüv, yarımadada kütleviy şekilde rusiyelilerni yerleştirüv, din, söz ve tınç toplaşuvlar serbestlikleriniñ bozuluvı — bularnıñ episi halqara mahkeme müessiselerine muracaat ettirecek meselelerdir. Bu bozuvlarnı cedvelge aluv ve taqiq etüv — yarımadanı qaytaruv oğrunda Ukraina tarafından yapılğan müimden-müim adımlardır.
7 yıl içinde Baş prokuror Ofisi ve Qırım MC ve Aqyar şeeri prokuraturası aq qorçalayıcı teşkilâtlar ile beraberlikte HCM Prokurorına Qırımda işlengen (Qırım ealisini zorbalıqnen sürgün etüv, mülkiyetni zapt etüv, grajdan sakinlerini RF silâlı quvetlerine zorbalıqnen çağıruv, mekteplerdeki oquv ceryanını arbiyleştirüv kibi) arbiy cinayetlerge dair 10 beyanatını teslim etti.
Bu cenkte yalıñız devletimiz degil de, yüzlernen adiy vatandaşlarımız da iştirak etmektedir. İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesine Qırım boyunca 1000-den ziyade şahsiy şikâyet teslim etildi. Olardan deerlik 900 — RF-na qarşı şikâyetler, daa yüzge yaqın şikâyet memleketlerniñ ekisine de qarşı açılğan davalardır. Bu şikâyetlerniñ episi İnsan aqları boyunca Ukraina-Helsinki birligi, Qırım SOS, İnsan aqları regional merkezi, JustCraft leyhası ve öz «partizan cenkini» alıp barğan başqa ukrain aq qorçalayıcı teşkilâtları yürsetken faaliyetniñ neticesidir.
Qırım işğaliniñ aqibeti boyunca, Ukraina devletinden ğayrı, Ukraina ve başqa devletlerniñ vatandaşları, devlet ve devletke baqmağan uquqiy şahıslar Rusiyege qarşı davalarını açtı. Halqara uquq saasındaki faaliyet uzun müddetlidir. Bazı allarda onlarnen yıllardan soñ neticelerini bere. Amma istenilgen neticege irişe bilmemiz içün em memleket içindeki, em çeteldeki uquqiy ceryanlarnı doğru ve muntazam şekilde teşkil etmek kerekmiz.
Ancaq halqara seviyedeki uquqiy cebede devletniñ beyanatları kimerde bir milliy taqiqat tertibatlarınıñ «tar ağızlarına» rast kele — muayyen taqiqatçı ve prokurorlarnıñ bir-de-bir cinayetni mütenasip şekilde cedvelge almaq, belgilemek ve taqiq etmek qabiliyetine bağlıdır.
Halqara mahkemeler keyfiyetli isbatlar talap ete ve tek siyasiy beyanatlarnen qanaatlenmey. Ukraina qanunları da deñişmelerge muhtaç: bazı maddelerini halqara uquq şartlarınen uyğunlaştırmaq, uquq qorçalav ve mahkeme organlarınıñ faaliyetleri içün yañı strategiyalar meydanğa ketirmek, (misal olaraq, Qırım MC ve Aqyar şeeri prokuraturası 2016 senesinden berli yapqanı kibi) ayrı hadimleriniñ zenaat seviyelerini yükseltmek kerekmiz. Milliy uquq qorçalav ve mahkeme organları niayet keyfiyetli «ev vazifesine» tolu şekilde azır olmalılar.
Uquqiy cenk işğal etilgen topraqlarnıñ Ukraina nezareti altına qaytarılması içün zemin azırlamaqtadır. Muntazam diplomatik faaliyet Ukrainanı istilâcı devlet degil de, topraqlarını qanuniy şekilde nezareti altına qaytarğan bir devlet olaraq kösterir.
Zemaneviy dünyada qocaman devletniñ tecavuzına rast kelgen birinci devlet Ukraina degil edi. Bundan evel aynı belâğa Qıbrız, Moldova ve Gürcistan oğrağan edi. Amma bu memleketlerniñ arasında menfaatlarını qorçalav içün halqara uquqnı başqalarğa köre ziyade qullanğanlar (devlet ile cemiyet olaraq) biz oldıq.
